Kangoeroewonen

Latten met
oma en opa

Opa, oma, ouders en kinderen onder één dak. De vraag naar kangoeroewonen groeit gestaag. Meer contact tussen generaties onderling, mogelijkheden tot ruimer wonen of behoefte aan zorg stimuleren families om samen – maar toch apart – te gaan wonen. ‘Hoe gezellig of menslievend kangoeroewonen ook is, denk goed na over de zakelijke kant.’

Na een grondige renovatie betrok het gezin

van Karin en Henri Heijting de schuur naast de boerderij van Lammert en Dinie van den Barg

Opa, oma, ouders en kinderen onder één dak. De vraag naar kangoeroewonen groeit gestaag. Meer contact tussen generaties onderling, mogelijkheden tot ruimer wonen of behoefte aan zorg stimuleren families om samen – maar toch apart – te gaan wonen. ‘Hoe gezellig of menslievend kangoeroewonen ook is, denk goed na over de zakelijke kant.’

tekst: Ellis Emeis foto's: Flip Franssen, Peter Hilz 


tekst: Ellis Emeis foto's: Flip Franssen, Peter Hilz 


Kangoeroewonen: het klinkt vertederend en roept het beeld op van een babykangoeroe bij mama in de buidel. Daar komt het ook op neer, al zijn de rollen hier omgekeerd. Naast het versterken van familiebanden is het met het oog op een latere – kwetsbare – levensfase vaak de wens van ouders om kleiner te gaan wonen in een liefdevolle omgeving die het kangoeroe-wonen steeds gewilder maakt. De woonvorm – ook bekend als meergeneratiewonen – is populair in Scandinavië, Duitsland en België en zet ook in Nederland door. Vooral nu het kabinet er sinds 2013 op aanstuurt om ouderen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau woont momenteel 92 procent van de 75-plussers zelfstandig. Onder 90-plussers is dat twee derde.


Oogje in het zeil

Vaak creëert dat situaties op het randje. En voor kinderen is het soms reden om hun hoogbejaarde ouder in huis te nemen. Zo kon Ingeborg de Waal (65) uit Rockanje de penibele situatie van haar 92-jarige moeder niet langer aanzien. ‘Mijn dementerende moeder woonde nog maar kort in een aanleunwoning bij een verpleeghuis. Er kwam elke dag hulp, maar dat was onvoldoende. Ze kon geen routine in de dag brengen en at nauwelijks. Toen ze na een val in het ziekenhuis belandde, was voor mij de maat vol.’

De Waal verhuisde naar het oude, nog niet verkochte huis van haar moeder en liet in de tuin een mantelzorgwoning plaatsen. Haar eigen woning zette ze te koop. De zorgwoning stond er binnen een dag. ‘De nieuwe stek heeft een woon- en slaapkamer, een keuken en badkamer. En er komt nog een verbinding met het bestaande huis, zodat we niet door de tuin hoeven.’

De nieuwe situatie bevalt prima. ‘Ik kan nu beter een oogje in het zeil houden,’ zegt dochter De Waal. ‘Drie keer per dag, vier uur in totaal, krijgt mijn moeder hulp. Ik doe haar boodschappen en kook ’s avonds. Regelmatig drinken we een kopje koffie samen. Ik ben er blij mee, had dit veel eerder moeten doen.’

Het plaatsen van een mantelzorgwoning is sinds 2014 vergunningsvrij, al gelden er wel voorwaarden. De Waal moest bijvoorbeeld een omgevingsvergunning aanvragen omdat de nieuwe woning grenst aan gemeentegrond. ‘Bovendien wil ik de woning laten staan na mijn moeders overlijden. Dan kunnen mijn partner en ik er later ook gebruik van maken.’


Onvolwassen vakgebied

Het aantal mantelzorgwoningen is de afgelopen jaren toegenomen. Een van de eerste leveranciers was PasAan, die zorgwoningen aanbiedt tussen de 45.000 en 135.000 euro. Directeur Peter Veldhuijzen vermoedt dat Nederland er enkele duizenden telt. Het exacte aantal is lastig vast te stellen, omdat de woningen zonder vergunning worden verwijderd als de mantelzorgfunctie ophoudt.

Ondertussen spelen financieel adviseurs in op de trend. Het financieel opleidingsinstituut van de Hoffelijk Groep verzorgt regelmatig trainingen voor vakgenoten om hun kennis te vergroten. ‘Het kangoeroewonen is complex: er zijn juridische, financiële en fiscale aspecten,’ aldus directeur opleidingen Alex Erlings. Kangoeroewonen kan in vele vormen. Naast een huisje in de tuin kun je voor je ouder(s) een kamer of zolderetage inrichten. Je kunt je woning ook uitbouwen of samen verhuizen naar een grotere woning. ‘Maar denk altijd aan je privacy,’ adviseert Erlings. ‘Je wilt je inwonende moeder niet halfbloot uit de badkamer zien komen. En let ook op de fiscale gevolgen, zoals verwoord in het kader hiernaast.'

Ook notarissen merken dat de belangstelling groeit. ‘Opvallend is dat er lang niet altijd een zorgvraag is. Veel families willen al samenwonen voordat het zover is,’ zegt Lucienne van der Geld, directeur van het landelijk Netwerk Notarissen en docent notarieel recht aan de Radboud Universiteit. ‘Onze kantoren krijgen vaker dan voorheen vragen hoe cliënten dat moeten regelen. Mensen kiezen ervoor om kosten te drukken, zorgtaken te delen of omdat het gewoon gezellig is.’ Volgens Van der Geld leidt de huidige huizenmarkt eveneens tot samenwoonplannen. >>

‘Wij wilden graag een vrijstaande woning op het platteland, maar konden die niet betalen’
Henri Heijting

Ingeborg de Waal met partner Fred Zuidema en moeder

Rietje Karel voor de zorgwoning: 'Ik had dit veel eerder moeten doen'

‘Voorkom dat u fiscaal partner wordt van uw inwonende ouder. Dat is vaak nadelig’
Alex Erlings

Oververhitte woningmarkt

Dat laatste speelde mee bij Henri en Karin Heijting (48 en 44). Ook in 2004 was de woningmarkt oververhit. Het stel woonde met twee kleine kinderen in een rijtjeshuis in Lochem. ‘Wij wilden graag een vrijstaande woning op het platteland, maar konden die niet betalen. Karins ouders hadden een boerderij in Hummelo. Het leek hun leuk als wij in de naastgelegen schuur zouden komen wonen,’ vertelt Henri. ‘Voor beide partijen een win-winsituatie. Wij kregen ons droomhuis buiten. De zwaar vervallen schuur op het erf van mijn schoonouders kon door verkoop aan ons gerenoveerd worden.’ Maar het plan bleek niet eenvoudig. De gemeente stond aanvankelijk geen nieuwe bewoners toe in het buitengebied. ‘Het was ons geluk dat de schuur onder Monumentenzorg valt: het pand zou behouden blijven als de gemeente ons erin zou laten wonen. Dat argument gaf –anderhalf jaar later – de doorslag.’

Met de opbrengst van hun oude huis kochten Karin en Henri de vervallen schuur. Het stel betaalt de bijbehorende grond in termijnen af aan hun (schoon)ouders. Voor de kostbare verbouwing kregen ze een lening bij de bank. De fraai gerestaureerde boerenschuur werd kadastraal gesplitst. Daarnaast lieten beide partijen een contract opmaken bij de notaris. Van der Geld: ‘Maak altijd afspraken over mogelijke toekomstscenario’s. Ik kan me in dit geval voorstellen dat de koude kant – Henri dus – vertrekt, mochten zijn vrouw en hij uit elkaar gaan. Of stel dat de (schoon)ouders of dochter en schoonzoon willen verkopen, je kunt afspreken dat de andere partij recht op eerste koop heeft.’


Net een tweede huwelijk

Henri en Karin zijn blij met de intensievere familiecontacten en wonen alweer jaren prettig naast hun (schoon)ouders, Lammert en Dinie van den Barg (75 en 71). ‘Het zijn zeer tolerante mensen,’ zegt Henri. ‘Maar natuurlijk moet je het vooraf samen zien zitten. Het is als een tweede huwelijk, je zit min of meer aan elkaar vast.’ Toen de jongens klein waren pasten Karins ouders één dag in de week op. Nu wippen de jongens vaak even aan bij opa en oma of zwaaien ze als ze uit school komen. ‘Het is bijzonder dat ze de kinderen van zo dichtbij zien opgroeien.’

Respect voor elkaars privacy is belangrijk. ‘Hoewel we bijna elke zaterdag samen koffie drinken, appen we elkaar altijd eerst of het uitkomt,’ zegt Henri. En ouders en kinderen hebben vooraf ook over toekomstige mantelzorg gesproken. ‘We zijn het erover eens dat het geen verplichting moet zijn. De toekomst zal uitwijzen hoe we dat moeten invullen.’


De zakelijke kant

Hoe gezellig, menslievend en empathisch kangoeroewonen ook is, denk goed na over de zakelijke kant, benadrukt Lucienne van der Geld. ‘Zijn de gesplitste woningen later nog wel verkoopbaar? Ik zie soms huizen die zo dicht op elkaar zijn gebouwd dat een vreemde partij daar niet snel zal willen wonen.’ Ze onderstreept nogmaals het belang van afspraken over toekomstscenario’s en adviseert die ook notarieel vast te leggen in bijvoorbeeld een kind-ouder-samenlevingscontract. ‘Wat gebeurt er bij overlijden, bij een scheiding of als een van de families wil verkopen? Houd ook rekening met andere kinderen. De grootste conflicten ontstaan na overlijden van de ouder(s) en gaan helaas bijna altijd over geld.’

Vergunning, financiering en fiscale gevolgen

* Een mantelzorgwoning plaatsen of laten bouwen is onder bepaalde voorwaarden vergunningsvrij. Informeer bij de gemeente.


* Als de mantelzorg eindigt – door overlijden of verhuizing naar het verpleeghuis – moet de mantelzorgwoning worden verwijderd.


* Voor een mobiele zorgwoning krijgt u geen hypotheek. U moet deze met eigen geld, een tweede hypotheek op de eigen woning of een persoonlijke lening financieren.


* Samen met uw ouders een hypotheek afsluiten voor een meergeneratiewoning kan niet bij alle banken. Bij ING zijn huiseigenaren welkom voor een hypotheek op maat.

* Voorkom dat u fiscaal partner wordt van uw inwonende ouder. Vaak is dat nadelig.


* Sinds 2014 zijn ouder en kind voor de successiewet geen fiscaal partner meer, waardoor bij overlijden de verhoogde vrijstelling van 643.194 euro niet langer van toepassing is. Deze vrijstelling geldt wel voor broers en zussen, neven of nichten.


Kortom: laat u door een specialist goed adviseren over het scala aan fiscale gevolgen dat de complexe materie van kangoeroewonen met zich mee kan brengen.