Vermogensoverheveling

Fiscale
wegwijzer
bij erven en schenken

Zadel uw erfgenamen na uw overlijden niet op met een fikse belastingaanslag.
Regel een aantal zaken om te voorkomen dat de fiscus met uw nalatenschap aan de haal gaat. De antwoorden op tienveelgestelde vragen wijzen u de weg.


tekst: Redactie Grip op je Vermogen


1. Hoeveel erven mijn echtgenoot en kinderen na mijn overlijden?

Zonder testament geldt het wettelijk erfrecht, waarin ouders en kinderen gelijkwaardig zijn, zij het dat de spullen en het vermogen worden toebedeeld aan de langstlevende echtgenoot en de kinderen een vordering in geld krijgen die pas opeisbaar is bij diens overlijden. Bent u getrouwd en hebt u twee kinderen, dan hebben zij ieder recht op een derde van uw nalatenschap. In een testament kunt u uiteraard een andere verdeling kiezen. Feitje: volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek lieten overledenen in 2015 gemiddeld 106.000 euro na. Alle erfenissen samen waren in dat jaar 15,6 miljard euro waard.


2. Kan ik mijn kind onterven?

Ja. U moet dat in uw testament vastleggen. Het kind houdt wel recht op de legitieme portie, een schadevergoeding in geld ter grootte van de helft van waar het normaal volgens de wettelijke verdeling recht op zou hebben. Als de nalatenschap over de bovengenoemde echtgenoot en kinderen verdeeld zou worden, krijgt het onterfde kind dus een zesde deel van de nalatenschap in plaats van een derde. Interessant: de notaris hoeft het kind niet te informeren over het overlijden van de ouder(s). Eist het kind de legitieme portie niet binnen vijf jaar op, dan vist het definitief achter het net. Hebt u nog een appeltje te schillen met uw wederhelft, dan kunt u ook hem of haar onterven. Rechteloos wordt hij of zij niet. Als het noodzakelijk is voor de verzorging kan de onterfde partij de echtelijke woning en meubels nog gebruiken tot zes maanden na uw overlijden.

3. Hoe voorkomt u dat de koude kant met de erfenis aan de haal gaat?

Het is natuurlijk niet de bedoeling dat die nare ex van uw kind na een echtscheiding de helft van de erfenis inpikt. U kunt dit voorkomen door een uitsluitingsclausule – de zogenaamde anti-schoonzoonclausule – in uw testament op te nemen. De erfenis blijft dan privé-eigendom van uw kind. U kunt kiezen voor zachte uitsluiting: de koude kant vist dan alleen achter het net bij scheiding, niet na overlijden van het kind.


4. Is de hele erfenis belast? 

Nee, er zijn gelukkig vrijstellingen. De partner heeft een vrijstelling van 643.194 euro, (klein)kinderen van 20.371euro, ouders van 48.242 euro. Broers, zussen en anderen – denk aan uw beste vriend – komen er met 2.147 euro bekaaid vanaf. Een gehandicapt kind heeft een grotere vrijstelling (61.106 euro) dan andere kinderen. Over deze bedragen is geen erfbelasting verschuldigd.


5. Hoeveel erfbelasting betaalt u?

Dat hangt af van uw relatie met de overledene. Tarieven variëren van 10 tot, schrik niet, 40 procent. Hoe groter de afstand, hoe meer u betaalt. Een kind dat 2 ton erft van moeder, betaalt 23.600 euro. Wie 2 ton erft van een vriend, betaalt 66.816 euro. De schatkist vaart er wel bij: in 2018 leveren erf- en schenkbelasting naar verwachting zo’n 1,9 miljard op.

6. Kan ik voor mijn dood nog geld schenken om de erftaks te omzeilen?

Nee en ja. De fiscus beschouwt schenkingen die binnen 180 dagen voor het overlijden worden gedaanals onderdeel van de erfenis.

Er moet dan alsnog erftaks worden betaald. Belangrijke uitzondering zijn de verruimde schenkingsvrijstellingen. Ook de eenmalige schenkingsvrijstelling van 100.800 euro voor het eigen huis, niet alleen voor de eigen kinderen, valt hieronder. Schenkt u liever een bijdrage voor een dure studie aan uw kind? Dan betaalt het kind tot 53.602 euro van het bedrag geen schenkbelasting.


7. Kunt u erfbelasting besparen door voor uw overlijden alsnog in gemeenschap van goederen te trouwen?

Veel echtparen zijn getrouwd op huwelijkse voorwaarden, waarbij vermogens vaak gescheiden blijven. Door desnoods vlak voor het overlijden de huwelijkse voorwaarden om te zetten in een gemeenschap van goederen wordt het privévermogen alsnog van de echtgenoten samen. Dankzij de grote vrijstelling in de erfbelasting voor echtgenoten (zie vraag 4) hoeft aanzienlijk minder erfbelasting te worden betaald. 

Het kabinet maakte in 2016 bekend misbruik van het schuiven met vermogen binnen een huwelijk te willen aanpakken. Echtgenoten kunnen door aanpassing van huwelijkse voorwaarden vermogen anders verdelen. De fiscus ziet dit steeds vaker gebeuren om grote vermogens belastingvrij van het privévermogen van de een naar dat van de ander door te schuiven. De staatssecretaris heeft de regels dit jaar nog verder toegelicht. Er is niet vanzelfsprekend sprake van een schenking als een van beide echtgenoten voor het omzetten van de huwelijkse voorwaarden meer vermogen bezat dan de andere echtgenoot. Zo lang de meestvermogende echtgenoot gerechtigd blijft tot tenminste 50 procent van de gemeenschap, is er niets aan de hand. Is dat deel kleiner, dan beschouwt de fiscus dat als schenking. Soms laten echtgenoten geen gemeenschap van goederen ontstaan, maar spreken ze bij huwelijkse voorwaarden af dat ze bij overlijden hun vermogens verrekenen alsof er sprake was van een gemeenschap van goederen. Ook dit leidt niet tot een belaste schenking.

'Echtgenoten kunnen door aanpassing van huwelijkse voorwaarden vermogen anders verdelen'



8. Wat is goedkoper: geld schenken of iemand laten erven?

Schenken is, met dank aan de speciale vrijstellingen voor het eigen huis en studie (zie vraag 6), nog aantrekkelijker geworden. Maar ook zonder deze bijzondere vrijstelling is schenken aan te raden, zeker als u nog tijd van leven hebt. U kunt het geven van geld uitsmeren, profiteren van de vrijstellingen en zo hoge tarieven in de erfbelasting vermijden. Kinderen mag u jaarlijks 5.363 euro belastingvrij schenken, kleinkinderen en goede vrienden 2.147 euro. Wie twee kinderen heeft en deze tien jaar lang elk jaar de belastingvrije schenking geeft, schuift al ruim een ton door naar de volgende generatie. Zonder dat die laatste daar schenk- of erfbelasting over betaalt. Het is ook mogelijk ‘op papier te schenken’, waarbij u geld aan de kinderen schenkt en meteen terugleent. U moet dan wel elk jaar 6 procent rente aan uw kinderen betalen. Ook zijn er kosten voor de notaris, u moet de afspraken in een akte vastleggen. Mooi meegenomen: de schuld verkleint uw vermogen in box 3. Vlak ook belaste schenkingen niet uit. Die kunnen per saldo voordeliger zijn dan een hoge erfenis ineens. Vraag uw notaris wat er mogelijk is.


9. Ik wil geld nalaten aan mijn kleinkinderen. Hoe regel ik dat?

Volgens de wet erven kleinkinderen alleen rechtstreeks van hun grootouders als hun eigen ouder is overleden. U kunt uw kleinkinderen wel apart opnemen in uw testament door hun een legaat toe te kennen. De vrijstelling in de erfbelasting voor kleinkinderen bedraagt 20.371 euro.


10. Kunt u uw huis op naam van uw kinderen zetten en er blijven wonen om erftaks te besparen?

De constructie was jarenlang populair, maar de fiscus heeft hier in 2010 een eind aan gemaakt. Vroeger betaalden kinderen erfbelasting over de waarde op het moment van op naam zetten. Zo konden zij profiteren van de verwachte waardestijging van de woning op termijn. Over die waardestijging betaalden ze geen erfbelasting, de woning was immers al in bezit. Nu wordt uitgegaan van de waarde op het moment van overlijden. Voor kinderen die voor de wetswijziging het ouderlijk huis hebben gekocht, zijn er overgangsregels.