Alternatieve energietechnieken

Brandnetels en blue energy

Er zijn meer manieren om schone energie op te wekken dan zonnepanelen en windmolens alleen. Twee Nederlandse bedrijven mikken op mierenzuur respectievelijk het bij elkaar gooien van zoet en zout water.





Tropische brandnetels bevatten naar verwachting twintig keer meer mierenzuur dan de Nederlandse plant

tekst: Redactie Grip op je Vermogen


De meest verrassende ideeën voor schone energie bevinden zich aan de rafelranden van de energiesector. Daar zetten Nederlandse ondernemers hun kaarten op echt alternatieve technieken. Wat dacht u bijvoorbeeld van mierenzuur uit brand-netels, de brandstof-troef van Hydrizine Company? Of het combineren van zoet en zout water voor de opwekking van energie waarmee REDstack experimenteert?

De vraag hoe realistisch de plannen van REDstack en Hydrizine Company zijn om de energiesector te betreden leggen we voor aan Gert Jan Kramer (56), hoogleraar Sustainable Energy aan de Universiteit Utrecht. In zijn vorige baan bij de afdeling Technology Assessment van Shell zag hij veel alternatieve ideeën voorbijkomen, waar-onder ook de zoet- en zoutwatercombinatie. Hoe serieus hij die neemt? ‘Het duurt lang voordat een nieuwe technologie echt gaat meetellen in de energiewereld. Maar het is belangrijk om open te staan voor wat zich aan de horizon afspeelt.’


Lokale opmars

Mogelijke nieuwe energiebronnen beoordeelt Kramer op hun wereldwijde potentieel. De zon is daarbij koploper, die indirect zelfs alle andere bronnen aanstuurt. Zo ook de tweede hernieuwbare bron die de mens omzet in elektriciteit: wind. Zon en wind zullen het overgrote deel van onze toekomstige energie leveren, denken veel energieprofessionals. Als we af zijn van olie, kolen en gas natuurlijk, waar nu nog 80 procent van de wereld op draait. Hoe snel dat gaat, durft Kramer niet te voorspellen. Hij vermoedt wel dat lokale energiebronnen steeds belangrijker worden. ‘Fossiele brandstoffen kun je met tanks snel over de wereld verdelen.’ Dat is anders met elektriciteit of warmte, van bijvoorbeeld geothermie. ‘Elektriciteit verplaatst zich misschien wel snel, maar niet in grote hoeveelheden.’ Als energie vaker lokaal wordt opgewekt, profiteert Nederland van de ligging aan de kust. Kramer: ‘We moeten de Noordzee koesteren.’

REDSTACK


Wie Oprichter Pieter Hack en directeur Rik Siebers

Gebruikt Verschil in zoutgehaltes tussen waterstromen

Als Nieuwe energiebron

Sinds 2014 proefinstallaties op de Afsluitdijk

Verwachte commerciële lancering 2023

Wat gebeurt er als je de deur van een warme kamer opent naar een koude gang? Dan verdwijnt het temperatuurverschil tussen de twee ruimtes al snel: warme lucht stroomt naar de gang. Iets dergelijks gebeurt ook als je zout en minder zout water bij elkaar gooit. De deeltjes uit het zoute water verspreiden zich dan over ál het water. Uit die beweging kun je energie oogsten, een energievorm die de naam blue energy meekreeg. Het bedrijf REDstack, een spin-off van watertechnologie-instituut Wetsus, doet dat op een plek waar genoeg zoet en zout water voorhanden is: de Afsluitdijk. Een installatie pompt zoet water op uit het IJsselmeer en zout water uit de Waddenzee, en brengt dat via dunne plastic vliesjes bij elkaar. De opgewekte elektriciteit levert REDstack aan het net in de vorm van blue energy – nu maximaal 50 kilowatt.

Voor 2020 heeft REDstack de opening gepland van eenzelfde installatie in Katwijk met twintig keer zoveel vermogen. ‘Een demo-pilot,’ zegt directeur Rik Siebers (66). ‘We willen laten zien dat we het kunnen, maar we zitten nog wel in de overgang tussen onderzoek en markt.’ Op de Afsluitdijk werkt het bedrijf ondertussen door aan het verbeteren van de technologie.


Koploper

REDstack borduurt voort op een ontdekking uit 1954 van de Britse onderzoeker R.E. Pattle. Hij berekende dat het bij elkaar voegen van zoet en zout water hetzelfde vermogen oplevert als een waterval van 200 meter. Dat kun je doen met zoveel water als er beschikbaar is. In Zeeland kan volgens Siebers zo’n 3.500 megawatt aan blue energy worden opgewekt. Ter vergelijking: Nederlands grootste kolencentrale bij de Eemshaven levert 1.600 megawatt. Maar Nederlandse rivieren zijn relatief klein. Siebers ziet zijn markt vooral in het buitenland. Blue energy kan ook in de industrie worden opgewekt. Het extra zoute water dat als restproduct ontstaat in de mijnbouw, de voedselindustrie of bij het ontzilten van zeewater voor drinkwater, kan worden gemengd met ‘normaal’ zout water. Ook dan gaan de geladen deeltjes zich gelijk verdelen. Siebers: ‘We concurreren niet met zon of wind. Blue energy bevordert de leveringszekerheid van het elektriciteitsnet.’

Ook elders in de wereld zijn experimenten met deze techniek gaande, maar volgens Siebers is niemand zo ver als REDstack.

KORTINGSACTIES VAN ING

Wist u dat u driedubbel plezier hebt van energiebesparende maatregelen als dubbel glas, een warmtepomp of zonnepanelen in uw huis? U bespaart namelijk flink op de energiekosten, u krijgt er meer wooncomfort voor terug én u draagt uw steentje bij aan een duurzame wereld.

De overheid stimuleert duurzaam (ver)bouwen en maakt het financieel aantrekkelijk om maatregelen te nemen voor energiebesparing.

Betaal de investering op de manier die bij u past en maak gebruik van de kortingsacties van ING. Hebt u spaargeld opgebouwd? Dan kan het interessant zijn dit te gebruiken voor de energiebesparende maat­regelen.

Meer weten: ING.nl/duurzaamwonen

Op de Afsluitdijk werkt REDstack aan het verbeteren van de blue energy-technologie. Een installatie pompt daarvoor zoet water op uit het IJsselmeer en zout water uit de Waddenzee

HYDRIZINE COMPANY


Wie Chemicus Bob Ursem en ondernemer Koos van der Meij

Gebruikt Mierenzuur uit brandnetels

Als Nieuwe brandstof voor voertuigen

Sinds 2015

Verwachte commerciële lancering

Eerste stap 2018

Als het aan chemicus Bob Ursem en plantenondernemer Koos van der Meij ligt, tanken we onze auto’s straks vol met mierenzuur. Dat komt dan uit de brandnetels waarmee deze enthousiaste ondernemers hopen dat Nederlandse kwekers hun kassen vol gaan zetten. Het is een tropische brandnetelsoort die ze onlangs ontdekten, met naar verwachting twintig keer meer mierenzuur dan de Nederlandse plant. Het idee komt niet uit eigen koker. Studenten van de TU Eindhoven ontwierpen al eerder een bus die op mierenzuur rijdt – het zuur splitst zich in de motor op in waterstof en water. Met de bus draaien ze proeven op het terrein van bussenbouwer Van Der Leegte.

Mierenzuur is volgens Ursem (60) vooral handig voor professionele en bijna continu rijdende voertuigen. ‘Voor vrachtwagens en bussen zijn lange laadtijden of grote tanks, zoals die van waterstof, niet handig.’ Zij kunnen straks snel mierenzuur tanken uit nu al bestaande benzinepompen. Dat is een van de grote voordelen van de brandstof waarop Hydrizine Company zijn hoop heeft gevestigd: er is geen nieuwe infrastructuur voor nodig. ‘Dat is dus een heel ander verhaal dan waterstof,’ zegt Ursem. ‘Mierenzuur hoef je niet onder hoge druk te transporteren en te tanken, omdat het niet zo makkelijk ontvlamt.’ Het heeft wel iets meer volume dan benzine, 1 liter benzine geeft evenveel energie als 1,2 liter mierenzuur. Je moet dus iets vaker tanken of grotere tanks inbouwen. ‘Maar de emissies gaan naar nul,’ benadrukt Ursem. Hij zit niet in zijn maag met het kip-ei-dilemma: komen er eerst mierenzuurauto’s of mierenzuurpompen? ‘Die hobbel heeft lpg ook genomen en daarvan is de infrastructuur moeilijker te installeren dan mierenzuur.’

Ursem en Van der Meij zijn van plan om álles van de brandnetels te gebruiken en niets aan afval over te houden. Vezels kunnen worden gebruikt voor kleren of dashboards, er kan voedsel worden geproduceerd uit de plantaardige eiwitten en zelfs het pulp kan vermalen worden tot een papje dat volgens Ursem de perfecte basis vormt voor pesto.


Rozenkwekers opgelet!

Hydrizine Company wil met zijn nieuwe businessmodel ook de druk op rozenkwekers verlichten. Rozen komen zo goedkoop uit Ecuador en Kenia dat Nederlandse rozentelers naar oplossingen zoeken voor hun steeds legere kassen. Volgend jaar willen Ursem en Van der Meij met een bescheiden productie beginnen en de rozenkwekers uitnodigen om mee op te schalen. ‘Dan is een commerciële lancering niet ver weg,’ denkt Ursem.

Brandnetels leveren het mierenzuur voor het businessmodel van Hydrizine Company. Volgens chemicus Bob Ursem zal ook al het restmateriaal gebruikt kunnen worden voor kleding en voedsel